PREFABRIKACIJA SOLIDARNOSTI: IMS-ŽEŽELJ IZMEĐU JUGOSLAVIJE, KUBE I ANGOLE

Preporuke

Prof. dr Nataša Đuković Ignjatović i prof. dr Vladimir Lojanica

Dr Slobodan Jović

Marija Đorgović, viša kustoskinja​

Sedamdesetih godina prošlog veka, Jugoslavija, Kuba i Angola bile su povezane neobičnom cirkulacijom tehnologije prefabrikovane gradnje. Kao članice Pokreta nesvrstanih koje su tražile razvojne puteve van binarnosti Hladnog rata, njihovo geopolitičko povezivanje je dobilo fizičku dimenziju kroz sistem IMS Žeželj - sofisticiranu skeletnu strukturu betonskih stubova i podnih ploča koje su držale zajedno čelični kablovi, a koju je 1957. godine razvio inženjer Branko Žeželj u beogradskom Institutu IMS. Cirkulacija IMS tehnologije između Jugoslavije, Kube i Angole reorganizovala je ovu kolonijalnu „geometriju moći“. Umesto da prate tradicionalne jednosmerne tokove od imperijalnih centara ka periferijama, ove razmene su stvorile isprepleteni trougao tehnološke solidarnosti. Sistem nije jednostavno izvezen već je koprodukovan, a inženjeri su ga prilagođavali lokalnim uslovima i potrebama. Kroz ove transformacije, tehnologija kolonijalnog porekla postala je alat za postkolonijalni razvoj. Između 2023. i 2024. godine, istraživački tim je putovao na Kubu i u Angolu kako bi dokumentovao ove zgrade i intervjuisao učesnike u ovim razmenama. Kroz fotografije, arhivske materijale i video intervjue sa arhitektama i inženjerima iz sve tri zemlje, ova izložba istražuje kako je „trougaona solidarnost“ stvorila trajne preko-kontinentalne veze. Iako će ambiciozna vizija alternativnog svetskog poretka na kraju posustati 1990-ih, betonske strukture opstaju, pružajući smeštaj hiljadama porodica i predstavljajući svedočanstvo trenutka kada je tehnološka razmena mogla služiti oslobođenju, a ne dominaciji. Posebno značajan deo istraživanja čine intervjui sa ljudima koji su učestvovali u projektima izgradnje u Kubi i Angoli. Samim tim, publikacija figurira kao značaj doprinos dokumentarnoj građi i reevaluaciji "izbrisanih" nepostojećih istorija u zemljama koje su bile pod kolonijalnom upravom. Kako bi se osigurala dostupnost istraživanja u svim ključnim čvorištima ovog istorijskog trougla, publikacija je osmišljena kao četvorojezično izdanje, obuhvatajući srpski, engleski, portugalski i španski jezik. Krajem 2025. odobrena su sredstva od strane Ministarstva kulture RS za drugo izdanje. Grafički dizajn publikacije: Antun Sevšek i Damir Gamulin - Organizirano oblikovanje