Pionirsko hodočašče

Izložba „Pionirsko hodočašće“ istražuje kako lična sećanja, javni prostori i nove tehnologije oblikuju naše razumevanje zajedničke prošlosti — od dečjih iskustava do savremenih interpretacija, otvarajući polje za novo čitanje jugoslovenskog nasleđa i projekcije drugačijih budućnosti.

Autorka video-instalacije: Ana Miljački, Laboratorija za kritičko emitovanje, MIT Autorski tim: Ous Abou Ras – Video Produkcija i ML inženjering, Džulijan Geltman – Istraživanje podataka, Pavle Dinulović – Dizajn zvuka i produkcija Saradnici: Melika Konjičanin – naučna saradnica, ETH Cirih, Ana Martina Bakić – vanredna profesorka, šefica Departmana za Crtanje i vizuelni dizajn, Arhitektonski fakultet, Zagreb, Jelica Jovanović – Grupa arhitekata, Beograd, Endru Louler, Beograd, Sandro Đukić, CCN Images, Zagreb Kustoskinje izložbe: Simona Ognjanović, Marija Đorgović

Muzej Jugoslavije i Laboratorija za kritičko emitovanje, MIT

Izložba „Pionirsko hodočašće“, autorke Ane Miljački, rezultat je saradnje Muzeja Jugoslavije s Laboratorijom za kritičko emitovanje (Critical Broadcasting Lab) pri Masačusetskom institutu za tehnologiju (Massachusetts Institute of Technology – MIT) u SAD-u i proizašla je iz ličnog odgovora autorke na vandalizovanje Partizanskog groblja u Mostaru 15. juna 2022. godine. U fokusu projekta su sećanja na kolektivne školske posete spomenicima NOB-a u Jugoslaviji, prikupljena iz privatnih i istorijskih arhiva. Devet odabranih spomenika, među kojima su spomenik u Memorijalnom parku Šumarice, zatim Spomenik Bitke na Sutjesci, Kameni cvet posvećen žrtvama koncentracionog logora u Jasenovcu, Spomenik revoluciji na Kozari, Partizansko spomen-groblje u Mostaru, Spomenik na Petrovoj gori, Spomenik Ilindenskom ustanku u Kruševu, Spomenik u Ilirskoj Bistrici, kao i Spomenik palim borcima u Barutani, predstavlja samo uzorak prikupljenog materijala. Ovi spomenici, koje su realizovali neki od najznačajnijih jugoslovenskih skulptora i arhitekata poput Miodraga Živkovića, Bogdana Bogdanovića, Dušana Džamonje, Ranka Radovića, Vojina Bakića i Kane Radević selektovani su pod pretpostavkom da su ih omladinci iz Jugoslavije posećivali do 1991. godine, te da stoga najviše rezonuju s vrednostima antifašizma i „bratstva i jedinstva”. Prva verzija izložbe Pionirsko hodočašće prikazana je u Veneciji 2023, a druga na Temišvarskom bijenalu arhitekture 2024. godine. U Muzeju Jugoslavije postavka je realizovana u formi šestokanalne video-instalacije, praćene nelinearnim dokumentarnim zvučnim pejzažem. Pomoću veštačke inteligencije i „mašinskog učenja” Pionirsko hodočašće proizvodi svojevrsno sintetičko sećanje na te posete, nudeći prostor za novi, kolektivni doživljaj, dok istovremeno artikuliše savremenu političku i aktivističku poziciju nastalu na vrednostima antifašizma, jedinstva i solidarnosti, koje su neophodne i danas.

Poseban značaj projekta Pionirsko hodočašće proizilazi iz načina na koji autorka pristupa arhivskom materijalu koji svedoči o ritualizovanim i instiucionalizovanim posetama spomenicima NOB-a u doba socijalizma. Otvarajući pitanje afektivnog i političkog potencijala materijalnih tragova tih sećanju danas, autorka preuzetu dokumentaciju ciljano transformiše kroz upotrebu savremenih tehnologija mašinskog učenja i veštačke intelignecije. Upotrebom StyleGAN3 softvera, fotografski i video zapisi transformišu se u video-interpolacije koje proizvode tzv. sintetička sećanja – vizuelne konstrukcije koje simultano registruju arhivski trag i generišu imaginarne kontinuitete prostora i kretanja posetilaca spomeničkih kompleksa. Tako se arhiv ne tretira kao statična baza podataka, već kao aktivno operativno polje transformacije sećanja. Ključni doprinos projekta može se prepoznati upravo u implikacijama upotrebe alata mašinskog ućenja u obradi postojećeg materijala. AI ovde ne funkcioniše kao neutralni alat vizualizacije i estetizacije (iako ima i tu funkciju), već kao strukturalni element proizvodnje novih narativa. Njegova sposobnost interpolacije „praznina“ u arhivu uvodi novu epistemološku situaciju: dokument više nije odvojen od imaginacije već se proizvodi kroz njihov stalni međuodnos. Na taj način direktno se menja i status arhiva – on otvoreno prestaje da bude viđen kao stabilan indeksični trag prošlosti i ispostavlja se kao generativni sistem u kojem se prošlost stalno rekonstruiše kroz dijalog s njegovim korisnicima (u ovom slučaju umetničkim i tehničkim timom), kreirajući u toj interakciji nove potencijalne verzije sećanja. Od velikog stručnog značaja izdvajamo i seminar koji je orgaizovan u okviru izložbe, a koji je okupio brojne istraživače i istraživačice, kao i umetnike i umetnice iz regiona. Povezujući tri ključne teme izložbe a to su ambivalentna afektivna dimenzija sećanja na detinjstvo u doba socijalizma, upotreba savremenih tehnologija u medijaciji nasleđa koja ta sećanja čuvaju kao i moguća zamišljanja budućnosti koja bi se naslanjala na pomenute izvore i alate, ovaj seminar je markirao neka od ključnih pitanja vezanih za politike pamćenja u aktuelnom trenutku.

Vizual projekta_0.15442100 1775395247.jpg

Aktivnosti

Pionirsko hodocasce fotka kataloga_0.12455100 1775394926.jpg

Katalog izložbe

Video dokumentacija postavke. Autor videa: Branko Sujić

https://www.youtube.com/watch?v=RYsy-f70Q1Y

Pionirsko seminar 1_0.88520300 1775394769.jpg

Diskusioni program: Pionirsko hodočašće, Prvi panel Šta podrazumevamo pod afektivnom istorijom i zašto nam je potrebna takva istorija Jugoslavije? Istoričari, antropolozi, pa i istoričari arhitekture već su primetili da jugoslovensko vreme možda i jeste istorijsko, ali su postjugoslovenski prostor, arhitektura, artefakti, kao i ljudi koji su u to vreme živeli još uvek tu, prisutni u sadašnjosti. Kao što naglašava Tanja Petrović, usmeravanje tog specifičnog načina bivanja i u prošlosti i u sadašnjosti predstavlja ujedno i političko i epistemološko pitanje, važno kako za razumevanje prošlosti, tako i za zamišljanje budućnosti tzv. postjugoslovenskih društava. U ovom razgovoru razmotrićemo različite specifične aspekte detinjstva u Jugoslaviji koji su danas važni elementi afektivnog, ali i šireg društveno-istorijskog nasleđa. Moderatorka: Ana Miljački (teoretičarka i kustoskinja arhitekture, Boston) Učesnici i učesnice: Sanja Petrović Todosijević (istoričarka, Beograd), Tanja Petrović (antropološkinja, Ljubljana), Vladimir Perić Talent (vizuelni umetnik, Beograd)

https://www.youtube.com/watch?v=r7QcqYhcbO8&list=PLuJ0xI3pON4TLKBSDhkxKFxq6l pkQCPB5&index=4

Pionirsko seminar 2_0.06535900 1775394770.jpg

Afektivni kapaciteti pojedinih tehnologija reprezentacije i komunikacije odmah su očigledni, dok se drugi pak otkrivaju tokom vremena, kroz direktnu upotrebu i način korišćenja. Tako je, usled specifičnosti hemijskih procesa na kojima se zasniva, analogna fotografija isticana zbog svoje indeksične vrednosti spram stvarnosti i činjenica, radio je, s druge strane, omogućavao emitovanje poruka istovremeno i u privatnim i u kolektivnim prostorima, dok je arhitektura prenosila poruke kroz vremenski udaljene istorijske periode. U ovom panelu razgovaraćemo o strukturnim aspektima savremenih tehnologija u polju umetnosti i njihovim afektivnim potencijalima, koji imaju veliki značaj u transponovanju različitih narativa i istraživanja iz domena kulturnog nasleđa. Moderatorke: Simona Ognjanović i Marija Đorgović (istoričarke umetnosti i kustoskinje, Beograd) Učesnici i učesnice: Ana Miljački (teoretičarka i kustoskinja arhitekture, Boston), Pavle Dinulović (dizajner zvuka, Beograd) Vladan Joler (vizuelni umetnik i istraživač, Novi Sad), Nika Grabar (teoretičarka arhitekture, Ljubljana), Martin Bricelj Baraga (umetnik, Ljubljana)

https://www.youtube.com/watch?v=FxcIoYWf4eA&list=PLuJ0xI3pON4TLKBSDhkxKFxq6l pkQCPB5&index=3

Pionirsko seminar 3_0.71610000 1775394769.jpg

Treći panel diskusionog programa Metaforička uloga arhitekture u izgradnji društva prilično jasno se razume. Naprotiv, uloga rušenja arhitekture u procesima njegove devastacije znatno je više traumatična i manje proučavana. Arhitektonsko nasleđe Jugoslavije je anahrono u savremenim postjugoslovenskim društvima. Na ovom panelu pokušaćemo da adresiramo, između ostalog, sledeća pitanja: zašto je važna zaštita jugoslovenskog arhitektonskog nasleđa i šta bi značilo sačuvati ga za budućnost; kao i na koji način pripovedamo njegovu vrednost u istorijskoj perspektivi, a kako objašnjavamo vrednost ovog nasleđa u savremenom trenutku? Moderatorka: Jelica Jovanović (arhitektica i istraživačica, Beograd) Učesnici i učesnice: Marija Đorđević (muzeološkinja, Beograd), Ana Kršinić Lozica (istoričarka umetnosti i kustoskinja, Zagreb), Ana Bakić (arhitektica, Zagreb), Ognjen Marković (student arhitekture, Beograd)

https://www.youtube.com/watch?v=KlwMiW3AVgw&list=PLuJ0xI3pON4TLKBSDhkxKFxq 6lpkQCPB5